साप्ताहिक राशिफल (कार्तिक १९ - २५ )

आगामी ७ दिनभित्रका चाडपर्व र उत्सव तथा शुभ मूहुर्त :– 

भोलिको चाडपर्व र उत्सव : त्रिजटालाई अर्घ्य दिने दिन, महालक्ष्मी यात्रा (थानकोट), त्रिपुष्कर योग बिहान ०९।३१ देखि मध्यरात्रीपछि ०१।५८ बजेसम्म

२० गते : मूहुर्त : अन्नप्राशन(पास्नी), 

२१ गते : मङ्गल चतुर्थी व्रत, 

२२ गते : पूर्व रानी ऐश्वर्यको जन्मदिन, 

२३ गते : मूहुर्त : रुद्राभिषेक(रुद्रीपूजा), अग्निवास(होमादि), द्रव्यप्रयोग वा लगानी, 

२४ गते : लौहपुरुष वीर गणेशमानको जन्मदिन, मूहुर्त : अन्नप्राशन(पास्नी), शिलान्यास (सामान्य), डेरा सर्ने, दैलो राख्ने, 

२५ गते : महागुरु फाल्गुनन्द जयन्ती (किरात), अष्टमी व्रत, गोरखकाली पूजा, साँझमा भैरवोत्पत्ति, मूहुर्त : रुद्राभिषेक(रुद्रीपूजा), अग्निवास(होमादि)

साप्ताहिक राशिफल

(वि.सं. २०७४ कार्तिक १९ गतेदेखि वि.सं. २०७४ कार्तिक २५ गतेसम्म)

मेष (चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो, अ) – 

साताको प्रारम्भमा नै सम्पति प्राप्त गर्ने सम्भावना छ । पारिवारिक जीवन संतोषप्रद हुनेछ । साझेदार वा सहयोगीको सङ्गतले लाभ प्राप्त हुने सम्भावना छ । व्यस्त समयचर्या कायम हुनेछ । परदेश वा विदेशबाट राम्रो समाचार प्राप्त हुनेछ । धार्मिक, सामाजिक काम वा परोपकारका क्षेत्रमा समय र धन खर्च गर्ने समय आएको छ । उपहार पुरस्कार आदि मिल्नेछ । नयाँ काम गर्ने सोच बनाउनु भएको छ भने त्यसका लागि अनुकूल समय आएको छ । तर साताको अन्त्यमा राम्रो समय छैन । आफूमुनिका परिवारजनसँगको आत्मीयतामा कमी आउनसक्छ । कुनै महत्वाकाङ्क्षी योजना कार्यान्वयन गर्दै हुनुहुन्छ भने गोप्य राखेमा सफलता पाउनुहुनेछ । मित्रको व्यवहार पनि शत्रुतापूर्ण हुनेछ । परिवारभित्रकै सदस्य वा आफन्तको स्वास्थ्यमा समस्या देखिनाले समय र धन खर्च हुनेछ । आफूस्वयंलाई अस्वस्थताको अनुभव हुनेछ, शरीरमा चोटपटकको भय छ । पाचनप्रणालीमा हुने गडबडीले पिरोल्न सक्छ । 

बृष (इ, उ, ए, ओ, बा, बि, बु, बे, बो) – 

समग्रमा राम्रो समय छ, तर क्रोध, प्रतिशोध, रिसराग र उत्तेजना माथि नियन्त्रण गर्नु राम्रो हुनेछ । नियमित तथा दैनिक कामधन्धा र व्यवसायबाट राम्रो फाइदा हुनेछ । गुमेको वा सापटीमा गएको धन फिर्ता आउनेछ । बौद्धिक र प्राज्ञिक क्षेत्रमा राम्रो छ । व्यवसायिक क्षेत्रमा बोलीको कदर हुने समय छ । वाणि र व्यवहारप्रति विपरीत लिङ्गीको आकर्षण बढ्नेछ । जोस र जाँगर बढ्नेछ । धातुको कारोवारबाट धेरथोर लाभ मिल्नेछ । भौतिक सम्पत्तिको जोहो हुनेछ । दाजुभाइ र बन्धुबान्धवको सल्लाहले रोकिएको काम बन्न सक्छ । धार्मिक र सामाजिक काममा समय बित्नेछ । आध्यात्मिक भावनाको विकास हुनेछ । दिनदुःखीलाई दिएको सानो सहयोगले भाग्यबलमा अभिबृद्धि हुनेछ । व्यापारिक वा दैनिक कामहरू सन्तोषजनक ढंगले सम्पन्न हुनेछन् । वैदेशिक व्यापार, कृषिव्यवसाय र नोकरी गर्नेका लागि सन्तोषजनक रहने छ । समाजसेवा गर्दा प्रशंसा प्राप्त हुने योग छ । आम्दानीमा कमी आउने छैन । 

मिथुन (का, कि, कु, घ, ङ, छ, के, को, ह) – 

साताको प्रारम्भ त्यति अनुकूल छैन, सुरुमो खर्चको मात्रा ह्वात्तै बढ्नसक्छ । प्रशासनिक झैझमेला वा आरोप व्यहोर्नु पर्ने हुनसक्छ । प्रेम सम्बन्धमा तिक्तता आउने योग छ । तपार्इंले भने जस्तो काम सम्पन्न हुन कठिन छ । लामो दूरीको यात्रा हानीकारक बन्नसक्छ । तर मङ्गलबारपछि महत्वाकाङ्क्षा र इच्छाहरू पूर्ण हुनेछन् । घरायसी वातावरण आफ्नै पक्षमा रहनेछ । समग्रतामा राम्रो परिणाम प्राप्त हुनेछ । मन प्रसन्न रहनेछ । आर्थिक लाभ प्राप्त हुनेछ । परिवारमा मेलमिलापको बातावरण कायम हुनेछ । मित्र र सहयोगीले सकेसम्म सहयोग गर्नेछन् । यस समयको जति सदुपयोग गर्नुहुनेछ त्यत्ति नै लाभकारी हुने सङ्केत छ । मानप्रतिष्ठा र ख्याति बढ्ने समय आएको छ । सामाजिक काममा संलग्न हुनुपर्ला । घुमघाम र भेटघाटको समय छ, मेवामिष्ठान्न र परिकार मिल्नेछ । छरछिमेकी वा नातागोताको कामधन्दा गर्दा सन्तुष्टि प्राप्त हुनेछ । 

कर्कट (हि, हु, हे, हो, डा, डि, डु, डे, डो) – 

मिश्रित प्रभाव भएको साता हुनेछ, सुरुमा साथीभाइ र नातेदारबाट उपयोगी सल्लाह र सहयोग प्राप्त हुनेछ । शारीरिक प्रतिस्पर्धाका कामतिर मन जानेछ । यतिबेलाको समय विगतका कमीकमजोरी सम्झने समय होइन । राज्यपक्षबाट लाभ प्राप्त हुनेछ । तर साताको मध्यभागमा शरीरमा आलस्य र थकानको अनुभव हुनेछ । कुनै ठूलो सहयोग सद्भाव मिल्न कठिन छ । मनमा अशान्ति र छटपटी व्याप्त हुनेछ, खर्चको मात्रा बढ्न सक्छ । तर साताको अन्त्यमा अनुकूल समय रहने छ, निर्णय सार्थक हुनेछ । मित्रवर्गबाट सोचेजस्तो लाभ प्राप्त हुनेछ । प्रतियोगितात्मक क्रियाकलापबाट लाभ मिल्नेछ । मनमा केही कमी भएझैं लागे पनि समग्रमा लाभकारी नै हुनेछ । लाभदायक परिणाम प्राप्त हुने क्षेत्रमा धननिवेश गर्ने अनुकूलता हुनेछ । मन दोधार नबनाउनु होला, नत्र राम्रा अवसरलाई पूर्ण उपयोग गर्न सक्नुहुन्न । स्वास्थ्य अनुकूल हुनेछ । मित्र, परिवार र सहयोगीले सरसहयोग गर्नेछन् । 

सिंह (मा, मि, मु, मे, मो, टा, टि, टु, टे) – 

जिम्मेवारी निर्वाह गर्नुका साथै दौडधूप गर्नु पर्ने सप्ताह छ । यद्यपि स्वास्थ्यमा अचानक सानो समस्या देखिन सक्छ, तर डराइहाल्नु पर्दैन । यात्रामा रमाइलो हुनेछ । आफन्तहरूबाट भनेजस्तो सहयोग नपाइएला, तर काममा बाधा हुनेछैन । बन्धुबान्धव र दाजुभाइले तपाईंका कामधन्धामा सहयोग पुर्याउने छन् । अपूरा कार्य पूर्ण हुनेछन् । धार्मिक तथा आध्यात्मिक क्षेत्रतर्फको काममा सहभागी बन्नु पर्नेछ र त्यस पाटोका काममा प्रशंसित हुने अवसर प्राप्त हुनेछ । तर साताको अन्त्यमा ठूला आशा र महत्वाकांक्षा त्यागी अघि बढ्नु श्रेयस्कर हुनेछ । आँफूले गरेका प्रयास र उद्यममा निराशा भोग्नुपर्छ । परिवारको कुनै सदस्यको स्वास्थ्यसम्बद्ध चिन्ता हुनसक्छ । अनावश्यक यात्राबाट जोगिनु राम्रो हुनेछ । नचाहेको जिम्मेबारी वहन गर्नुपर्ने छ । परिवारका कुनै सदस्यको अस्वस्थताका कारण चिन्तित हुने सम्भावना छ । रकमको कारोबार र लेनदेनमा विवाद आउन सक्छ । जुवाजन्य कामबाट जोगिनुहवस् । खर्चको मात्रा बढ्न सक्छ । 

कन्या (टो, प, पि, पु, ष, ण, ठ, पे, पो) – 

भाग्यमा रहेको चन्द्रमाका साथमा साताको प्रारम्भ भएको छ । जीवनसाथी वा बालबच्चासँग कुराकानी गरी व्यवहारिक जानकारी लिनु असल हुनेछ । आफूमुनिका नातेदार वा बालबच्चासित राम्रो व्यवहार गर्नुहोला । इष्टमित्रको शुभकामना प्राप्त गर्न सकेमा शुभफल प्राप्त हुनेछ । व्यवसायिक र सामाजिक सम्बन्ध सुदृढ हुनेछ, चिन्तनमूलक काम र अध्ययन, अध्यापन एवं लेखनका क्षेत्रमा बाधा छ । प्रेमसम्बन्ध र दाम्पत्य जीवनका लागि समय निकाल्न नसक्नाले थोरै तनावको सामना गर्नुपर्ने छ । राज्यपक्षबाट लाभ प्राप्त हुनेछ । व्यापारबाट सोचेजस्तै मुनाफा प्राप्त हुने योग छ । पशुव्यवसाय र कृषिपेसाबाट सन्तोष मिल्नेछ । नोकरी र सामाजिक क्षेत्रबाट मानसम्मान प्राप्त हुनेछ । गरेका कामबाट सन्तुष्ट भइन्छ । साताको अन्त्यमा शुभ समाचार प्राप्त हुनाले मन फुरुङ्ग हुनेछ । सामाजिक सभासमारोहमा भाग लिनु पर्नेछ । पठनपाठनमा प्रगति हुनेछ । खानपिनका परिकार प्राप्त हुने र विशेष यज्ञयागादि तथा धार्मिक कृत्यमा सहभागी हुनु पर्नेछ । 

तुला (र, रि, रु, रे, रो, ता, ति, तु, ते) – 

साताको प्रारम्भ गतिलो छैन, तर समग्रमा शुभफल नै प्राप्त हुनेछ । सुरुमा स्वास्थ्यमा अचानक गडबडी आउन सक्छ । तपार्इंको व्यक्तिगत दृष्टिकोण उल्टो हुने देखिन्छ, कुनै पनि नयाँ काम थाल्नु  हुँदैन । मङ्गलबारपछि लामो दूरीको यात्रामा निस्कन वा यातायातको साधन किन्न अनुकूल छ । धार्मिक तथा सामाजिक कार्यमा महत्वपूर्ण भुमिका रहनेछ । टाढा रहेका आफन्तजनको उन्नति र प्रगतिको समाचार सुन्न पाउनु हुनेछ । घरपरिवारबाट भरमग्दुर सहयोग प्राप्त हुने छ । सानो प्रयासले रोजगारीको राम्रो अवसर हात पर्न सक्छ । सरकारी जागिरेका लागि प्रशंसा, बढुवा वा जिम्मेवारी मिल्ने देखिन्छ । कुनै अप्रत्याशित काममा सहयोग गर्नु पर्ला । साताको अन्त्य धैर्यधारण गरी परिश्रम गर्ने समय हो । पारिवारिक जीवन सामान्य र सन्तोषप्रद रहने छ । अभिभावकवर्ग, गुरुजन र ठूलाबडाको आशीर्वाद प्राप्त भएमा कार्य सम्पन्न हुनेछ । आफ्नो क्षेत्रमा प्रभुत्व जमाउन सकिनेछ । 

बृश्चिक (तो, ना, नि, नु, ने, नो, या, यि, यु) – 

राम्रो नराम्रो दुबै खालका परिणाम प्राप्त हुने समय छ । प्रारम्भमा दूरदर्शिताको सर्वत्र चर्चा हुनेछ । विपरीतलिङ्गी सहयात्रीबाट प्राप्त सल्लाहबाट गरिएको कामबाट फाइदा हुनेछ । सन्तानपक्षको राम्रो माया मिल्नेछ । मङ्गलबारपछि दुई दिन गर्नु नपर्ने कामबाट जोगिने बेला हो, छोटो दूरीको निरर्थक यात्रा हुने योग छ । गुप्त र मानसिक रोगले सताउन सक्छ । गर्न बाँकी काम पनि केही समयका लागि थाती राख्नु नै बेस हुनेछ । हरबखत सजग एवं सचेत भई कार्य गर्नु उचित हुनेछ । बिहीबारपछि भाग्यबल बढ्ने छ र रोकिएका काम बन्न थाल्नेछन् । धार्मिक वा आध्यात्मिक प्रवचन वा गाथा सुन्दा सन्तुष्टिको अनुभूति गर्नुहुनेछ । घरायसी सम्बन्ध राम्रै रहने छ । कामको दायित्व थपिने छ । सार्वजनिक हीत र परोपकारका क्षेत्रमा सक्रियता बढ्नाले प्रशंसा प्राप्त हुने योग छ । परिवारभित्रै वा छरछिमेकमा धार्मिक कार्य सम्पन्न हुनेछ, जसमा तपाईंको सक्रिय भूमिकाको खोजीहुनेछ । 

धनु (ये, यो, भ, भि, भु, ध, फा, ढ, भे) – 

मिश्रित प्रभाव भएको साता छ, सुरुमा भोगविलासमा आकर्षण बढ्न सक्छ, विलासिता र मनोरञ्जनका लागि समय र धन खर्च हुनसक्छ । आमा वा मामाको स्वास्थ्यमा नकारात्मक असर पर्न सक्ने दिन छ । तर्क, विवाद र झैझगडाबाट टाढा रहनु राम्रो हुन्छ । तर मङ्गलबारपछि सोचेजस्तै सफलता प्राप्त हुनेछ । पराक्रम बढ्नुका साथै शरीर फुर्तिलो रहने छ । दाम्पत्य जीवन सुखमय रहनेछ । साझेदारी वा पार्टनरसीपमा कुनै काम गर्ने योजना बनाउनु भएको छ भने त्यसका लागि अनुकूल छ । साताको अन्त्य अनुकूल छैन, विगतमा आफूले गरेका कमीकमजोरीको नकारात्मक नतिजा देखा पर्नसक्छ । घरेलु समस्यामै अल्मलिएर समय व्यतीत हुनेछ । लामो दूरीको यात्रामा ननिस्कनु राम्रो हुन्छ । परिवारका सदस्य अस्वस्थ हुनसक्छन् । अनावश्यक र झर्को लाग्दो यात्रा हुने सम्भावना छ । अरुले तपाईंका आन्तरिक क्रियाकलापको चियोचर्चो गर्नेछन् । काममा ढिलासुस्ती हुने योग छ, त्यसैले सानो कमजोरी वा भूलका कारण अपमानित बन्न सक्नुहुन्छ । 

मकर (भो, ज, जि, खि, खु, खे, खो, गा, गि) – 

अध्ययन, अध्यापन र लेखनकार्यमा उच्च सफलता प्राप्त हुने सप्ताह छ । व्यावहारिक र प्राविधिक काममा विशेष सफलता प्राप्त हुने छ । बौद्धिक क्रियाकलापप्रति झुकाव बढ्ने छ । भाइबहिनी र छोराछोरीले सहयोग गर्नेछन् । तर साताको मध्यभागमा काम गर्दा आर्थिक, सामाजिक, व्यावहारिक आदि विभिन्न समस्या आइलाग्न सक्छन् । झिनामसिना कामका लागि पनि निक्कै खट्नु पर्छ । भरिसक्य मुद्दामामिला र झैझगडाबाट टाढा रहनु पर्छ । निर्णय क्षमताले काम नगर्न सक्छ । तर साताको अन्त्यमा प्रेममा सफलता प्राप्त हुने योग छ, दाम्पत्य जीवन रसिलो बन्नेछ वा अविवाहित हुनुहुन्छ भने कसैले नयाँ सम्बन्धको प्रस्ताव राख्न सक्छ । छलफल, वादविवाद र झैझगडामा आफ्नो जित हुनेछ । उपहार, चिट्ठा, पुरस्कार आदिबाट आकस्मिक धनप्राप्तिको सम्भावना छ । सामान्य विवादले ठूलो रूप लेला तर पनि तपाईंकै विजय हुनेछ । सरकारी जागिरेका लागि उपयुक्त समय आएको छ, कतै छोटो दुरीको विशिष्ट र लाभदायी यात्रा पनि हुन सक्छ । 

कुम्भ (गु, गे, गो, सा, सि, सु, से, सो, द) – 

साताको प्रारम्भमा घरायसी कामधन्दा र पारिवारिक आवश्यकता पूर्तिका लागि खट्नु पर्ने छ । छरछिमेकमा कसैसँग व्यर्थमा वादविवाद हुनसक्छ । प्रेमसम्बन्ध र रतिरागका कारण निराशा भोग्नु पर्ने छ । सन्तानपक्षको मायामा कमी आउने छ । तर मङ्गलबारपछि भौतिक सुविधाको दीर्घकालिक जोहो गर्ने अवसर र मौका देखापर्ने छ । विद्यार्थीहरुले आफ्नो क्षमता प्रदर्शन गरी स्याबासी पाउने समय हो । अन्य सबैका लागि चिन्तन र बौद्धिकताको क्षेत्रमा राम्रो छ । साताको अन्त्य राम्रो छैन, साथीभाइ टाढिने र व्यवहार पनि शत्रुतापूर्ण हुने सम्भावना छ । पुख्र्यौली सम्पत्तिको विवादले अझ धेरै तनावको सिर्जना हुनसक्छ । प्रतियोगिताबाट निराशा हात लाग्नेछ । तार्किक र बौद्धिक क्षेत्रबाट सफलता लिन सकिंदैन । समय चुनौती र परीक्षणका रूपमा देखा परेको छ । वादविवाद, मुद्दामामिला र दैनिक काममा चुनौतीको सामना गर्नुपर्ला । बन्दव्यापार र उद्योगधन्दामा बेफाइदा हुनेछ । आर्थिक समस्याले सङ्कट उत्पन्न हुनसक्छ । 

मीन (दि, दु, थ, झ, ञ, दे, दो, च, चि) – 

सुरुवातमा सामाजिक काममा संलग्न हुनुपर्ला । धार्मिक वा सामाजिक सेवाका काममा प्रशंसित हुने अवसर प्राप्त हुनेछ । दाजुभाइ वा नजिकका मित्रबाट विशेष सहयोग र सुख प्राप्त हुने देखिन्छ । समय मध्यम खालको छ । मङ्गलबारपछि विदेश वा प्रवासमा बसेर कामधन्दा र व्यवसाय गर्नेहरूले राम्रो लाभ प्राप्त गर्नसक्छन् । तर घरमा बस्नेले अनावश्यक दौडधुप गर्नु पर्नेछ । काममा किसिमकिसिमका चुनौती देखा पर्नेछन् । नयाँ काममा हात हाल्नु श्रेयस्कर हुँदैन । साताको अन्त्यमा बौद्धिक, साहित्यिक र सिर्जनात्मक क्षेत्रमा समययापन हुनेछ । धनलाभ हुने सङ्केत छ । शत्रुहरू पराजित हुनेछन् । सृजनात्मक सफलता मिल्नेछ । समाजसेवा गर्दा प्रशंसा प्राप्त हुनेछ । नयाँ योजना कार्यान्वयन हुनेछन् । साताको अन्त्यमा मानसम्मानमा बृद्धि हुनेछ । महत्वपूर्ण ठाउँमा बोली बिक्नेछ । बौद्धिक चिन्तन वा विचारले धेरैलाई आकर्षण गर्ने समय छ । प्रशंसकहरू बढ्नेछन् । छोराछोरीबाट सन्तोष प्राप्त हुनेछ । सहयोगीहरूले काममा साथ दिनेछन् ।

वराह क्षेत्र

वराह क्षेत्र कोसी अञ्चलको सुनसरी जिल्लामा रहेको प्राचीन र महत्त्वपूर्ण तीर्थस्थल हो । मनोरम र रमणीय दृश्यद्वारा सुशोभित पवित्र तीर्थस्थल वराह क्षेत्रमा गणेश वराह‚ गुरु वराह‚ सूर्य वराह‚ कोका वराह‚ इन्द्र वराहका मन्दिर तथा लक्ष्मीको मन्दिर लगायत जम्मा ९ वटा मन्दिर र धर्मशालाहरू रहेका छन् । कोका नदीको सङ्गममा श्राद्ध गर्दा पितृहरूको उद्धार हुनुका साथै श्राद्धकर्ताको सांसारिक जीवन सुखमय भई मोक्ष प्राप्त हुने तथा उसका अघिपछिका कुल र वंशजको समेत मुक्ति प्राप्त हुने प्रसङ्ग वराह पुराणमा उल्लेख गरिएको छ । कोसी नदीको शास्त्रीय नाम कौशिकी हो र गङ्गामा गएर मिसिने नदीहरूमध्ये हिमालयदेखिकै जलराशि समेटेर समाहित हुने अन्तिम नदीका रूपमा यस नदीलार्इ लिइन्छ, त्यसैले आफ्ना मृत आफन्तको अस्थिसञ्चय गरी यहाँ जलप्रवाहित गरेगराएमा मृतकले मोक्ष प्राप्त गर्ने जनविश्वास रही आएको छ । त्यसैले यस ठाउँमा अस्थि विसर्जन गर्ने तथा श्राद्ध गर्ने गरिन्छ । महाभारत, विभिन्न पुराणहरू र संस्कृत काव्यमा वराहक्षेत्रको मुक्तकण्ठले महिमा गायन गरिएको छ र सप्तकोसीमा कोकाहा नदीको सङ्गम भएको यो देवस्थलमा परापूर्वदेखि श्रद्धाभक्ति र पूजाआजा हुँदै आएको छ । कौशिक गोत्रका राजर्षि विश्वामित्रको तपोभूमि मानिएको यस ठाउँमा बहने कौशिकी नदी विश्वामित्रकै बहिनी भएको धार्मिक आख्यान छ । भगवान् विष्णुको दशावतारमध्ये तेस्रो अवतारका रूपमा वराह (शूकर) को अवतारलाई लिइन्छ । वराहक्षेत्रमा प्रत्येक वर्षको कार्तिक शुक्ल पक्षमा पर्ने ठूली एकादशीदेखि पूर्णिमासम्म र पौष कृष्ण प्रतिपदा, पौषे औंसी, माघेसङ्क्रान्ति आदिमा मेला लाग्ने गर्दछ । जहिले पनि तीर्थयात्री र दर्शनार्थीको आकर्षणका रूपमा रहेको यस तीर्थमा सङ्क्रान्ति, एकादशी, औंसी, पूर्णिमा र अन्य धार्मिक महत्त्वका दिनहरूमा यात्रुहरूको घुइँचो लाग्ने गर्दछ । यहाँ नेपाल, भारत, भूटान र अन्य ठाउँबाट पनि तीर्थाटनमा श्रद्धालुहरू आउने गर्दछन् ।

वराहक्षेत्रमा उत्तरबाट दक्षिणतर्फ कोसी नदीको वहाव रहेको छ । यस ठाउँको पूर्वतर्फ डाँडामा पवित्र तीर्थस्थल विष्णुपादुका र हालको उदयपुर जिल्लामा पर्ने पश्चिमको डाँडामा चौदण्डीकोट भन्ने ठाउँ रहेको छ । चौदण्डीकोटमा शाहवंशभन्दा पहिले नेपालमा शासन गर्ने सेनवंशी राजाहरूको ऐतिहासिक गढी रहेको छ । वराह क्षेत्र जाने तीर्थयात्रीले पूर्वपश्चिम राजमार्गको रामधुनी भासि (झुम्का) मा ओर्लिएर उत्तरतर्फ करिब २२ किलोमिटर यात्रा गरी जानुपर्ने हुन्छ । पूर्वपश्चिम राजमार्गको इटहरी र झुम्काबाट अथवा कोसी राजमार्गको धरानबाट वराहक्षेत्र जाने सवारी साधनहरू उपलब्ध हुन्छन् । यहाँ बस्न ठूलाठूला होटल र लज नभए पनि धर्मशालाको राम्रो व्यवस्था छ ।

गुरु नानक

सामाजिक सहयोग र सेवा भावनाका लागि सबैभन्दा उदार भावना भएको धार्मिक तथा जातीय समुदाय शिख हो भन्दा अत्युक्ति नहोला । कार्तिक महिनाको पूर्णिमा शिख धर्मावलम्बीहरूको सबैभन्दा ठूलो चाड हो । यो दिन गुरु नानक जयन्ती हो, तर शिखहरू यस दिनलाई गुरुपूर्णिमा भन्दछन् । यसै दिन शिखहरूका प्रथम गुरु गुरु नानकको जन्म भएको हो । शिख धर्मावलम्बीहरूले यस दिनलाई हर्ष र उल्लासका साथ मनाउँदछन् ।

विशेषगरी १५औं शताब्दीताका अर्थात् मुगलकालमा भारतमा धर्मको नाउँमा अत्याचार, अधर्म, कलह, वैमनस्यता र राक्षसी प्रवृत्ति बढेको थियो । हिन्दूभुमि भएर पनि भारतमा अज्ञानताको अन्धकारले सीमा नाघेपछि पुनः ज्ञान र धर्मको दिव्यदीपको खोजी भइरहेको थियो । यसै कालखण्डमा एक यस्ता महापुरुषको जन्म होस् भनी सर्वत्र प्रार्थना भइरहँदा विक्रम संवत् १५२६ (सन् १४६९) कार्तिक शुक्ल पूर्णिमाका दिन वर्तमान पाकिस्तान राष्ट्रको पञ्जाब प्रान्तमा पर्ने सेखुपुरा जिल्लाको तलबन्डी गाउँमा एउटा कट्टर हिन्दू परिवारमा पिता मेहता कल्याण दास वेदी र माता तृप्ता वेदीका सुपुत्रका रूपमा गुरु नानकको जन्म भएको थियो ।

गुरु नानक जन्मेकै क्षणदेखि विचित्र घटना हुन थालेको र नवजात शिशुमा महापुरुषका लक्षण प्रकट भएको पाइन्छ । एक वर्ष नपग्दै उनी हिंड्न थालेको र समकालीन बालकहरूसँग खेल्ने क्रमसँगै नानकले सबैलाई सत् कर्त्तार भनेर अभिवादन गर्ने गरेको कुरा प्रसिद्ध छ । आमाले घरमा खान दिएको खाने कुरासमेत भोकाहरूलाई बाँड्ने नानकको बाल्यकालका क्रियाकलापहरूबाट सबै आश्चर्य चकित हुने गर्दथे । उनको यस्तो चालचलन देखेर कतिले नानकलाई सिद्ध पुरुष ठाने भने कतिले उनलाई योगी माने । टाढाटाढाबाट साधुसन्त, पण्डित, महन्त र दैवज्ञहरू बालकको दर्शनार्थ आउन लागे । बालक नानकको दर्शनपछि ठूलाठूला विद्वान् र साधुहरूले के कुराको भविष्यवाणि गरे भने यो बालक बढ्दै गएपछि संसारलाई ज्ञानबाट पथप्रदर्शन गर्नेछ र मानिसलाई सही बाटो देखाउने छ । पुरोहितले बालकको निधार हेर्दै भने यस बालकको शिरमा त मोतीको झल्लर झुल्नेछ । यो हिन्दू, मुस्लिम सबैबाट पुजिने छ र जड चेतन सबै यसका नामोच्चारणले पवित्र हुनेछन् । तत्कालीन ज्योतिषी हरदयालले भने यो बालक त जगत्को प्रकाशक हो । मैले यस बालकका रूपमा साक्षात् परमात्माको नै दर्शन गरें, जसको प्रभाव अनेक देशदेशान्तरमा फैलने छ र जसलाई अनेक जाति र धर्मका मानिसहरूले सादर पुज्नेछन् तथा जसको दर्शनमात्रले आफ्ना सबै मनोकामना पूर्ण भएको ठान्नेछन् ।

यसरी बाल्यकालदेखि नै महापुरुषका लक्षणहरूले सम्पन्न नानक गाथा अनन्त छ । नानक अत्यन्तै दयालु र परोपकारी थिए । मातापिताले नानकको लालनपालन अत्यन्त माया र ममताले गरेका थिए । उनीहरूको नानकले ठूलो भएपछि घरपरिवारको र कारोबारको जिम्मा लिनुपर्छ भन्ने चाहना थियो । तर नानकको त दिनप्रतिदिन साधुको जस्तै एकान्तमा रमाउने र साधुको जस्तै बानीबेहोरा बढ्दै जान थालेको थियो । यसैबीच जब उनी सातआठ वर्षका भए, उनलाई गाउँको पाठशालामा पढ्न भर्ना गरियो । उनी त अरु बालबालिकाभन्दा फरक स्वभावका छात्र निस्किए । पढ्नुको अपेक्षा एकान्तमा बसेर भगवान्को भजन गाउन थाले । प्राकृतिक वस्तुहरूको निरीक्षण र साधुसन्तका उपदेशात्मक शब्दावलीमा बडबडाउन थाले । नानकको यस्तो अवस्था देखेर उनका आमाबाबुले बालकलाई के भयो भनेर आत्तिएर एक जना वैद्यलाई बोलाए । जब वैद्यले उनको परीक्षण गर्ने क्रममा नाडी(नारी) छाम्न थाल्यो, नानकले बबुरो वैद्यलाई परमात्माका लागि छटपटिएको हृदयको व्यथा के थाहा र औषधी गर्छ भन्दै वैद्यलाई घर जाने सल्लाह दिए । उनले वैद्यलाई भनेको वाणि यस्तो छ :-

वैद बुलाया वैदगी, पकड टटोले बाँह

भोला वैद न जानई, दर्द कलेजे माँह

जाहु वैद घर आपणे मेरी थाह न ले

हम स्ते शाह आपने तू किस दारु दे ।।

नानकको उमेर बढ्दै गयो, उनी अब नौ वर्षका भए । उनलाई संस्कृत भाषाको अध्ययनका लागि एउटा गुरुकुलमा लगियो । गुरुले पढाइ सुरु गर्ने उद्देश्यले सर्वप्रथम ॐ लेख्न लाउनुभयो । उनले ॐ लेख्नुअघि यसको अर्थ के हो भनी गुरुलाई जिज्ञासा राखे । गुरुले तिमी बच्चै छौ अहिले लेख्न सिक, भोलिपर्सी तिमीलाई यसको अर्थ सिकाइने छ, भन्नुभयो । नानकलाई गुरुको जवाफमा चित्त बुझेन र गुरुलाई यसको अर्थ सुनाए - ॐको अर्थ हो ईश्वर । उनको यस्तो विद्वत्तापूर्ण उत्तर सुनेपछि संस्कृतका गूरुले उनलाई पढाउन आनाकानी गर्नुभयो ।

त्यसपछि समयअनुकूल अरबी र फारसीको अध्ययन गर्नु पनि उत्तिकै वाञ्छनीय रहेकाले नानकलाई अरबी र फारसीको अध्ययनका लागि मदरसामा भर्ना गरियो । अरबीको लिपि सिकाउने क्रममा पहिलो अक्षर अलिफ लेख्न मौलबीले आदेश दिए । उनले यहाँ पनि अलिफको अर्थ जान्न चाहे । मौलबीले उत्तर दिन सकेनन् र गुरु नानकले आफैंले उत्तर दिए - अलिफ से अल्लाह सबका सिरजन हार (अलिफबाट अल्लाह वा ईश्वर बन्छ, जो सबैको सृष्टिकर्ता हो) । यहाँ पनि नानकको पढाइ भएन, मौलबीले उनलाई पढाउन सकिंदैन भनी विदा दिए ।

अब नानकलाई भैंसी चराउने काममा खटाइयो । भैंसी चराउने क्रममा उनले भैंसीलाई चौरमा छाडेर वृक्षमुनि बसेर ध्यान गर्न थाले । एक दिन रुखको छाया मुनि ध्यानमग्न भएको अवस्थामा दिन छिप्पिंदै जाँदा छाया सर्न गई यिनको शरीरमा घामको तीक्ष्ण प्रकाश पर्न गयो । त्यस समयमा एउटा सर्प आई यिनको शरीरमाथि आफ्नो फणा फैलाएर छाया पारेको दृश्य उनका गोठाला साथीहरूले देखे । यो दृश्य देखेर अत्तालिएका गोठालाहरू गाउँमा पुगेर हल्लखल्ल गर्न थाले । नानकलाई सर्पबाट जोगाउन र घटनाको निर्क्यौल गर्न गाउँले त्यहाँ पुग्दा तिनीहरूले सर्प देखेनन् । गाउँले त्यहाँ पुग्दा उनी ध्यानबाट ब्युँझी सकेका थिए ।

नानक अब किशोर अवस्थामा पुगे । उनका पिताले खेतमा काम गर्न अह्राउँदा उनले यो शरीर नै खेत हो, यसमा प्रेमको खेती गर्नुपर्छ भनेको प्रसङ्ग पनि उल्लेखनीय मानिन्छ । त्यसरी नै एकपटक उनका बाबुले व्यापारका लागि २० रुपैंया हातमा राखी नजिकैको लाहोर सहरमा पठाए र अह्राए - यो रकम प्रयोग गरी नाफा कमाएर आउनू । तर उनले लाहोर पुग्नुअघि नै उक्त रकम बाटामा भेटिएका भोकाहरूलाई भोजन गराएर सिद्ध्याए । उनका पिताले लाभहानिको हिसाबकिताब सोध्दा उनले आज सच्चाव्यापारबाट ठूलो लाभ कमाएको कुरा बताए ।

अब नानकको व्रतबन्धको समय आयो । व्रतबन्ध संस्कारको यज्ञमा खटिएका पुरोहितलाई उनले त्यस्तो जनै (यज्ञोपवित) लगाइदिन अनुरोध गरे, जो दयाको कपास, सन्तोषको धागो, संयमको गाँठो र सत्यको डोराले बनेको होस् । यसरी किशोरअवस्थादेखि नै परम्परागत रुढिहरूको विरोध गर्दै उनले परोपकार, दया, सहानुभूति, समानता र एकताको जनै लगाउने शिक्षा दिएका छन् । उनी जातपात र छुवाछुत भावको विरोधमा सर्वदा दत्तचित्त रहेका महागुरु हुन् । उनले गुण र कर्ममा आधारित वर्ण र धर्मका कुराहरुको अनुसरण गरेका थिए । उनैले ईश्वर र अल्लाह एकै हुन् भनी धर्म कलहको अन्त्यका लागि उपदेश दिएर सबैभन्दा ठूलो मानव धर्मको बाटोमा लाग्नुपर्ने मार्ग प्रस्तुत गरेका थिए ।

विक्रम संवत् १५९६ (सन् १५३९ सेप्टेम्बर २२) मा यस धराधामको इहलीला समाप्त गरी मृत्यु भएका गुरु नानक शिख धर्मका संस्थापक तथा शिखहरुको आदिगुरु मानिन्छन् । नानकका अनुयायीहरु उनलाई गुरु नानक, गुरु नानक देव जी, बाबा नानक र नानकशाह आदि नामले पुकार्दछन् । गुरु नानकको जन्म भई पवित्र हुन पुगेको पाकिस्तानमा पर्ने तलबण्डी गाउँ अहिले गुरु ननकाना साहिबका नामले विश्वप्रसिद्ध छ । शिख धर्मावलम्बीहरूले यस दिन गुरु ननकाना साहेब लगायत प्रत्येक स्थानका गुरुद्वारामा गुरु ग्रन्थ साहेबको पाठ, कथापारायण, गाउँघरमा धार्मिक झाँकीहरु सहित प्रभातफेरी र गुरुको स्मरण गर्दै विशेष भजनकीर्तन र पूजापाठ गर्दछन् । शिख भक्तहरूले गुरु नानकको जन्मदिनका दिन समाजसेवा र परोपकारका काम गर्दछन्, गरिबदुःखी र असहायका लागि यस दिन लङ्गर अर्थात भोजनदान लगायतका पुण्य कार्यहरु गर्दछन् ।

‘शिख’ को शाब्दिक अर्थ ‘शिष्य’ अथवा सिक्न चाहने व्यक्ति वा गुरुका माध्यमबाट शिक्षा लिई शिक्षित र शिष्य हुनु भन्ने हो । शिख धर्मले जाति, वर्ण, सम्प्रदाय एवं उचनीच र छुवाछूतको भेदभाव अन्त्य गर्न प्रोत्साहित गर्दछ । जातिवादको अहंकार देखाउनेहरुका लागि गुरु नानकले यस्तो प्रासंगिक उपदेश दिएका छन् :-

जातका गरब न कर मूरख गँवारा ।
इस गरब ते चलहिं बहुत विकारा ।।

नेपालमा शिखहरुको प्रवेश झण्डै १५० बर्षअघि भएको मानिन्छ । खासगरी वीरगञ्ज, भैरहवा, कृष्णनगर, धनगढी लगायतका शहरहरूमा शिख धर्मावलम्बीहरूको बसोबास रहेको पाइन्छ । शिखहरूको प्राचीन बसोबासले गर्दा बाँके जिल्लाको नेपालगञ्जस्थित एउटा गाउँको नाम नै ‘सिखनपुरा’ रहेको छ । काठमाडौं उपत्यकामा शिखहरूको प्राचीन गुरुद्वारा रहेको छ । ललितपुरको कुपण्डोलमा शिखहरुको बाक्लो बसोबास रहेको छ । वि.स. २०६८ को जनगणना अनुसार नेपालमा शिखहरुको जनसंख्या ६०९ मात्रै रहेको छ । जुन नेपालकै सवैभन्दा थोरै जनसंख्या भएको धर्मिक एवं जातीय समुदाय हो । गुरु नानकको जयन्तिका अवसरमा शिखहरुले गुरु ग्रन्थसाहेबमा उल्लेख भएअनुसारका उपदेश बाचन गरी सम्झना गर्दछन् । गुरु ग्रन्थसाहेब शिख गुरु नानकका भजनहरु लेखिएको पवित्र ग्रन्थ हो । नानकलाई प्रथम शिख गुरु र शिखवादका प्रवर्तक भएको मानिन्छ ।

जगद्गुरु श्री निम्बार्काचार्य

जगद्गुरु श्रीनिम्बार्काचार्यकी माताको नाम जयन्ती देवी र पिताको नाम श्रीअरुण मुनि थियो। यिनलाई भगवान् सूर्यको अवतार मानिन्छ। कसैकसैले यिनलाई भगवान् नारायणको सुदर्शन चक्रको अवतार पनि मान्दछन् तथा अन्य एउटा मतमा यिनको पिताको नाम श्रीजगन्नाथ हो भन्ने पनि सुनिन्छ। वर्तमान अन्वेषकहरूले विभिन्न प्रमाणका आधारमा यिनको जीवन-काल ईशाको ११औं शताब्दी हो भनेर प्रमाणित गरे पनि यिनका भक्तजन यिनको जन्मकाल द्वापर युगलाई मान्दछन्। गुरु निम्बार्काचार्यको जन्म दक्षिण भारतको गोदावरीको तटमा अवस्थित वैदूर्यपत्तन नामक नगर नजिकैको अरुणाश्रममा भएको थियो। एउटा किंवदन्ती के छ भने यिनको व्रतबन्ध संस्कारका समयमा स्वयं देवर्षि नारदले निम्बार्काचार्यलाई श्रीगोपाल-मन्त्रको दीक्षा प्रदान गर्नु भएको थियो तथा श्रीकृष्णोपासना गर्ने उपदेशसमेत दिनु भएको थियो। त्यसैले निम्बार्काचार्यका गुरु देवर्षि नारदलाई मानिन्छ र नारदका गुरु श्रीसनकादि ब्रह्मपुत्रहरूलाई मानिन्छ। त्यसैले गुरु निम्बार्काचार्यको निम्बार्क सम्प्रदायलाई सनकादि सम्प्रदाय पनि भन्ने गरिन्छ र यिनको मतलाई द्वैताद्वैतवाद भनिन्छ। श्रीनिम्बार्काचार्यको मतअनुसार यो मत अत्यन्त प्राचीन कालसित सम्बद्ध छ, कुनै नयाँ र नौलो मत होइन। उनले आफ्नो भाष्यमा नारद र सनत्कुमारको नामको उल्लेख गर्दै के सिद्ध गरेकाछन् भने यो मत सृष्टिको प्रारम्भदेखि नै प्रचलित छ।

गुरु निम्बार्काचार्यको प्रारम्भिक नाम नियमानन्द हो। यमुनाको तटवर्ती ध्रुवीय क्षेत्रमा गुरु निम्बार्काचार्यले आश्रमवासी भई निवास गर्दाको समयको कुरा हो, एक दिन एक जना दण्डी संन्यासी गुरुको आश्रममा आए। दण्डी स्वामी र जगद्गुरुका वीचमा लामो समयसम्म आध्यात्मिक विचार-विमर्श भयो। दुबैले सूर्यास्त भएको पनि ख्यालै गरेनन्। दण्डी स्वामी फर्किनलाग्दा गुरु निम्बार्काचार्यले स्वामीलाई भोजन गर्न अनुरोध गरे, तर सूर्यास्त भइसकेको हुँदा दण्डी स्वामीले भोजन गर्न नमिल्ने बताए। दण्डी संन्यासीहरू प्राय: सूर्यास्तपछि कहिल्यै पनि भोजन गर्दैनन्। साँझको अतिथि भोजन नगरी फर्कने अवस्था प्राप्त भएपछि श्रीनिम्बार्काचार्यलाई ठूलो चिन्ता भयो। भगवानले गुरुको वर्तमान समस्या समाधान गर्नका निमित्त प्रकृतिको नियमलाई समेत परिवर्तन गरेर अद्भुत लीलाको सिर्जना गर्नुभयो। आश्रम नजिकै रहेको निमको रुखमा भगवान् सूर्यदेव प्रकाशित हुनुभयो र अस्ताई सकेका सूर्यनारायण पुनः उदीयमान हुनुभयो। भगवानको अपार करुणाको प्रत्यक्ष दर्शन गरी आचार्यको हृदय गदगद भयो। भगवानको करुणाप्रति कृतज्ञता प्रकट गर्दै उनले अतिथि दण्डी सन्यासीलाई भोजन गराउने अवसर प्राप्त गरे र अतिथिलाई भोजनादिबाट सम्मान गरेपछि मात्र सूर्यास्त भयो। भगवानको यस असीम करुणा प्राप्त भएकाले श्रीनिम्बार्काचार्यको एउटा सिद्धका रूपमा ख्याति प्राप्त भयो। परिणामतः यिनको नाम निम्बादित्य(निम्ब = निमको रुख र आदित्य = सूर्य) अथवा निम्बार्क(निम्ब = निमको रुख र अर्क = सूर्य)का रूपमा प्रसिद्ध भयो। श्रीमद्भागवत यस सम्प्रदायको मुख्य ग्रन्थ हो। गुरु निम्बार्कचार्यको मतमा ब्रह्मभन्दा जीव पृथक् पनि छ र ब्रह्म र जीवको ऐक्यभाव पनि छ।

‘सामा–चकेवा’ पर्व

आजको यस आधुनिक युगमा तीब्रतर विकासका बावजूद पौराणिक एवं लोकोक्तिमा आधारित परम्परा आज पनि विभिन्न समुदाय र क्षेत्रमा कायम देखिन्छ । त्यसैले होला द्वापर युगदेखि चली आएको ‘सामा–चकेवा’को लोकपर्व केवल मिथिलाञ्चलमा मात्र होइन आर्यावर्तका अन्य क्षेत्रमा पनि सोल्लास र लोकाचारका साथमा मनाउने गरिन्छ । नेपालमा मनाइने विभिन्न धार्मिक तथा आध्यात्मिक सांस्कृतिक पर्वमध्ये अत्यन्त लोकप्रिय पर्व 'सामा-चकेवा' पर्व कात्तिक शुक्ल पञ्चमीदेखि पूर्णिमासम्म मनाइन्छ । यो पर्व पूर्वी नेपालमा खासगरी थारु जनजातिले विशेष उत्साहका साथ मनाउने गर्दछन्।

परिचय

साम चको साम चको अहिय है ….

जोतला खेतमे बैसिय है ….

सबरंग पटिया ओछाबिय है…..

ओई पटियापर क्या क्या जना…

यस्तैयस्तै कर्णप्रिय तथा श्रुतिमधुर लोकगायनको आलाप गुञ्जाउँदै, टोलटोल र घरघर चाहार्दै गाउँभरिका अविवाहित किशोरीहरूले एकसाथ एउटै मञ्चमा जम्मा भई नाचगान र हर्षोल्लासका साथमा मनाइने दाजुभाइ र दिदीबहिनीको आत्मीयता र मायाको प्रतीकका रूपमा उपस्थापन गरिने पौराणिक लोकपर्व हो, सामा–चकेवा । ‘सामा–चकेवा’ पर्व मुख्यतया चेलीबेटी र माइति पक्षका बीच रहेको अटूट श्रद्धा एवं प्रेमको प्रतीक हो । आज पनि नेपालको खासगरी पूर्वी तराइको गाउँगाउँमा महिलाहरू यस लोकपर्वमा सहभागी हुने गदर्छन् । कलामर्मज्ञहरूद्वारा यसको कथासूत्रको रोचकता, आकर्षक दृश्यात्मकता, गीत–सङ्गीत–नृत्य र यसको पारम्परिक स्वरूपलाई अवलोकन गरी यसको अभिनेय पक्षलाई पारम्परिक ‘लोकनृत्य’का रूपमा व्याख्या गरेको पाइन्छ । यसको बहुआयामी स्वरूप, गायन–विविधता, प्रकृतिप्रतिको अगाधप्रेम, माइति र चेली बीचको स्नेहपूर्णसम्बन्ध, चुगला (समाजविरोधी)प्रतिको सामूहिक–सङ्गठित विरोध, लोककल्याणको भावना, संस्कारगत–प्रशिक्षण जस्ता अनेक खण्डमा बाँडेर यस पर्वलाई विश्लेषण गर्न सकिन्छ । त्यसैले यस बहुआयामी लोकनृत्यमा मूलभूत स्वरूप एउटै भए पनि व्रतालु र प्रदर्शनकारी समूहको विचार, चिन्तन, श्रुतिपरम्परा र सामजिकताका आधारमा यस पर्वको विवेचन र व्याख्या फरक फरक हुन्छ । यही यस लोकनृत्यको निजीपन र विशेषता पनि हो ।

ऐतिहासिक पृष्ठभूमि

खास गरी नेपालको पूर्वी तथा मध्य तराईमा छठ पर्वको एकदिन अगाडि र कतैकतै छठको भोलिपल्टदेखि मनाइने यो पर्व कहिलेदेखि मनाउन थालिएको हो ? यसको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि स्पष्ट देखिएको छैन । यो पर्वका सम्बन्धमा संस्कृतिविद्हरूबीच पनि मतभिन्नता पाइन्छ । पद्मपुराण, स्कन्दपुराण र साम्बपुराण जस्ता विभिन्न पुराणमा यो पर्वको सम्बन्धमा चर्चा गरिएको पाइन्छ । ‘सामा–चकेवा’ लोक पर्वको शुभारम्भ द्वापर युगमा भगवान् कृष्णको समयदेखि नै भएको हो । यो पर्व भगवान् श्रीकृष्णकी छोरी साम्बा र छोरा साम्बको कथामा आधारित छ । यस कथाप्रसङ्ग–अनुसार भगवान् श्रीकृष्णकी पत्नी जाम्बवतीतर्फ १० भाइ छोरा र एउटी छोरी गरी एघारजना सन्तति थिए । ती मध्ये जेठा छोराको नाम साम्ब र छोरीको नाम साम्बा थियो । साम्बा जति सुशीला र चरित्रवती थिइन् त्यत्तिकै उनको सुन्दरताको बखान हुने गर्थ्यो । साम्बाको सौन्दर्यमा मोहित भई भगवान् श्रीकृष्णकै पुरी द्वारिकामा बसोबास गर्न ‘चूडक’ लट्ठ भएको थियो । तर उसको एकतर्फी प्रेम साम्बालाई थाहा नै थिएन । उता साम्बाको ‘चारुवाक’नामक युवकसित गान्धर्व विधिले विवाह सम्पन्न हुन्छ । त्यसपछि आफ्ना पतिको घरमा सानन्द बसोबास गर्न थाल्छिन् । साम्बालाई आफूले प्राप्त गर्न नसकेकाले प्रेमान्ध चूडक श्रीकृष्णको दरबारमा जाने र उनकी छोरी साम्बाको चरित्रबारे चियोचर्चा गर्न थाल्छ । वृन्दावनको दिव्य जङ्गलको बीचमा गोपेश्वर महादेवको मन्दिर थियो । आफ्नो दाम्पत्य जीवनमा उतारचढाव नआओस् र दीर्घ सौभाग्य प्राप्ति होस् भन्ने उद्देश्यले उनी पति चारुवाकको आज्ञा लिई नित्य प्रति उक्त मन्दिरमा गई पूजा आराधना गर्दछिन् । उक्त पूजाअर्चनाको प्रभाव तथा भगवान् भोलेनाथको असीम अनुकम्पाले साम्बाका पति चारुवाकको स्वरूप देवतातुल्य मनोहर र दिव्य हुन पुग्छ र त्यसपछि उनी पति चारुवाकसँगै विभिन्न सुरम्य स्थलमा वनविहार पनि गर्न थाल्छिन् । तर यसै प्रसङ्गलाई जोड्दै ‘साम्बाले पतिको हत्या गरी परपुरूषसँग वृन्दावनमा विहार गर्दै गरेको’ कुरो गाँसेर चूडकले भगवान् श्रीकृष्णलाई भएनभएको उपाख्यान सुनाई पोल लगाउँछ । कुरो सुन्नासाथ सत्यताको निरूपण नै नगरी श्रीकृष्णले छोरी साम्बालाई पक्षी हुने शराप दिनुहुन्छ्र । चारुवाकले देख्दादेख्दै पत्नी पक्षी भएको दृश्य देखेर उनी रुँदै कराउँदै भगवान् श्रीकृष्णको शरणमा पुग्दछन् र बास्तबिकता बताउँदछन् । कृष्णलाई आफ्नो निणर्यप्रति पछुतो हुन्छ र चूडकलाई चुगलखोरी गरेवापत् देशनिकालाको सजाय हुन्छ । उता ससुरा कृष्णसँग आँफू पत्नीविना बाँच्न नसक्ने भन्दै चारुवाकले विलाप गर्दछन् । अनि भगवान् श्रीकृष्णले आफ्नो श्राप आँफै फिर्ता लिन नमिल्ने बताउनु हुन्छ । त्यसो भए पत्नी पक्षी नै रहने भएपछि आँफूलाई पनि पक्षी बनाइदिन ज्वाइँले अनुरोध गरेपछि भगवान् श्रीकृष्णले उनलाई पनि पक्षी नै बनाइदिनुभयो । यसरी पक्षीका रूपमा साम्बाका दम्पती रहनलागे । बहिनीले श्राप प्राप्त गरेको र पक्षी भएको समाचार दाजु साम्बले प्राप्त गर्दछन् । उनी पनि निर्दोष बहिनीज्वाइँलाई पक्षीयोनीबाट मुक्त तुल्याउन पिता श्रीकृष्णसित अनुनय–विनय गर्दछन् । तर भगवान् श्रीकृष्णले राजधर्मको बाध्यता र विवशताका कारण उक्त शराप फिर्ता लिन नसक्ने बताउनुहुन्छ । अनि पितासित साम्बले बहिनीज्वाइँ मुक्त हुने उपाय बताउने आग्रह गर्दछन् । भगवान् श्रीकृष्णले समस्त ब्रज क्षेत्रका साध्वीहरूलाई साम्बाको पातिव्रत्य धर्म डगेको छैन भनी विश्वस्त तुल्याई ती सम्पूर्णले कार्तिक शुक्ल पञ्चमीदेखि कार्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म ११ दिन प्रत्येक दिन सायंकालमा गोपेश्वर महादेवको मन्दिर परिसरमा गीत र नृत्य गरी भगवान् भोलेनाथलाई प्रसन्न तुल्याएमा ती दम्पतीको पक्षीयोनीबाट छुट्कारा हुने उपाय बताउनुहुन्छ । यसै उपायलाई अनुसरण गरी साम्ब महिलाहरूलाई सङ्गठित बनाउँदछन् र आँफूले पनि शिवको आराधनामा घनघोर तपस्या गर्दछन् ती सङ्गठित साध्वी स्त्रीहरूले शिवालयको परिसरमा साथै भगवान् श्रीकृष्णको दरबार जाने चौबाटोमा प्रत्येक साँझ गीत र नृत्य प्रस्तुत गर्दछन् । साम्ब र द्वारिका पुरीका समस्त साध्वी स्त्रीको आराधनाले शिव प्रसन्न हुनुहुन्छ र साम्बाका जोडीलाई पंक्षीयोनीबाट मुक्त बनाउनु हुन्छ । स्त्रीहरूको सङ्गठित प्रतिरोध, चेलीबेटी र माइतिबीचको अटूट प्रेम र घुसघुसे एवं पोल्याहा(चुगला)हरूलाई सजाय दिने सन्देश बोक्ने यही उत्सव हो–‘सामा–चकेवा’पर्व ।

परम्परा र विधान

आज पनि मिथिलाञ्चलका गाउँगाउँमा स्त्रीहरू ‘सामा–चकेबा’को अभिनय गर्दछन् । यस पर्वमा यो र यसै कथानकसँग जोडिएका पात्रहरू शाम्बा(सामा), चकेवा(चारुवाक)का अतिरिक्त शाम्ब, सतभैया, खडरीच, चुगला(चूडक), वृन्दावन, चौकीदार, झांझी, कुकुर(कुत्ता) आदिको माटोको मूर्ति निर्माण गरी असाध्यै रोचक अभिनय गरिन्छ । दाजु र बहिनीबीचको आत्मीय प्रेमको प्रतीकको रूपमा मनाइने यो पर्वमा दिदीबहिनीले आफ्नो दाजुभाइको सुस्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दछन् । तराई-मधेसको लोकनाटकको झझल्को दिने यस पर्वका दुईवटा प्रमुख पात्र हुन्छन् सामा र चकेवा । सामा स्त्री पात्र हुन् भने चकेवा पुरुष पात्र । त्यसैगरी समाजको खलपात्रको प्रतीकको रूपमा चुक्ली लगाउने अर्को पात्र 'चुगला' पनि हुन्छ । विभिन्न पात्रको प्रतीकको रूपमा बनाइएको माटोका मूर्तिलाई बाँसको टोकरीमा राखी कात्तिक शुक्ल पञ्चमीको साँझदेखि टोलछिमेकका दिदी बहिनीहरू गाउँको बाहिर खुला ठाउँमा एकभित्र भई सामा-चकेवासम्बन्धी गीतहरू गाउँछन् र अभिनय गर्दछन्। यस क्रममा समूहमा महिलाहरू डाला(ढाकी)मा मूर्तिहरू सजाउँदै कार्तिकको शुक्लपक्ष पञ्चमीको बेलुकाबाट शुरु गरी गाउँगाउँको दोबाटो, चौबाटो, चौक आदि स्थलमा भेला भई लोकगीत गाउँदै नृत्य गर्दछन् । सामा खेले चलली सखी संग सहेली हो.., साम चके साम चके अइहो हे जोतला खेत में बैसिहो है.., चुगला करे चुगलपन बिलैया करे म्याउँऊं, चुगला के फांसी देंऊ जस्ता लोकगीत गाउँदै चुगलाको मूर्तिमा टाँसिएको दाह्री र जुँघालाई प्रत्येक दिन डढाउँदै त्यस चुगलाको प्रतिमालाई महिलाहरू कुटेपिटे झैं पनि गर्दछन् । गीतमा आफ्ना दाजुभाइको प्रशंसा तथा चुक्ली लगाउने भन्ने पात्रलाई गाली गरिएको हुन्छ । त्यसैगरी सामा-चकेवालाई शीत र दूबो खुवाइन्छ ।

सामा-चकेवालाई शीत र दूबो खुवाइसकेपछि मूर्ति राखिएका टोकरीलाई बीचमा राखी त्यहाँ उपस्थित दिदीबहिनीहरू वृत्ताकारमा बस्दछन् र टोकरीलाई दाहिने हातले एकले अर्कालाई दिंदै बाँया हातले फेरि लिने गर्दछन् । दिने र फर्काउने यो क्रम नथाकेसम्म गीत गाउने र अभिनय गर्ने क्रम चलिरहन्छ । त्यसपछि असत्य, पाप र असामाजिक तत्वको प्रतीकको रूपमा रहेको चुक्ली लगाउने पात्रको जीउमा आगो लगाइन्छ । त्यसपछि दिदी-बहिनीहरू सामा-चकेवाको गीत गाउँदै आ-आफ्नो घर फर्कन्छन् । घर पुगेपछि सामा-चकेवाको टोकरीलाई आँगनमा राखी धानको बाला खुवाई रातभरि बाहिरै राखिन्छ । यो क्रम पञ्चमीदेखि चतुर्दशीको दिनसम्म चलिरहन्छ र पूर्णिमाका दिन यो लोकपर्वको विसर्जन गरिन्छ । पूर्णिमाका दिन बिहान मूर्तिलाई सफासुग्घर बनाई रङरोगन गरी विशेष किसिमले सजाइन्छ । त्यसपछि किशोरीहरूले आँफूले गाउँगाउँ डुली अभिभावकवर्गबाट सङ्कलन गरेको रकम र अन्नादिको उपयोग गरी तैयार गरिएको प्रसाद दही, चिउरा, चिनी र मिठाईसहित विभिन्न परिकारको भोजन तैयार गर्दछन् । साँझ सर्वप्रथम मूर्तिहरूलाई भोजन गराइन्छ अनि त्यसपछि दिदी-बहिनीहरूले आआफ्ना दाजुभाइलाई मूर्तिकै जुठोस्वरूप त्यही भोजन प्रसादका रूपमा दिन्छन् । प्रसाद ग्रहण गरेपछि दाजुभाइले ती मूर्तिलाई आफ्नो घुँडामा राखी भाँच्छन् । त्यसबेला दाजुभाइले दिदीबहिनीलाई नगद, गहना, लुगा कपडा आदि उपहार दिन्छन्। अनि सामा, चकेवा र अन्य भाँचिएका मूर्तिहरूलाई गाउँनजिकैको खोला, पोखरी वा तलाउमा विसर्जित गरिन्छ, तर चुगलाको मुर्तिलाई भने फोहोर ठाउँमा (शौचालय क्षेत्र)मा फ्याल्ने गरिन्छ र यस पर्वको समापन गरिन्छ ।

वैकुण्ठ चतुर्दशी

कार्तिक महिनाको शुक्लपक्षको चतुर्दशी तिथिलार्इ वैकुण्ठ चतुर्दशी भन्ने गरिन्छ । यस दिन भगवान् शिव र विष्णुको संयुक्त रूपमा भक्तिअाराधना गर्दै व्रत/उपवास सम्पादन गर्ने गरिन्छ ।

वैकुण्ठ चतुर्दशीको पूजा

वैकुण्ठ चतुर्दशीका दिन भगवान् नारायण र भगवान् भोलेशङ्करको विधिवत पूजा गरिन्छ । व्रतालुले प्रातः ब्रह्ममुहूर्तमा उठेर नित्यकर्मबाट निवृत्त भर्इ शुद्ध वस्त्र धारण गरी पूजास्थलमा पवित्र अासनमा बसी दीप, कलश र गणेशको पूजनोपरान्त भगवान् विष्णु र भगवान् शिवको प्रतिमा प्रतिष्ठा गरी पाद्य, अर्घ्य, चन्दन, अक्षता, पुष्प, तुलसीपत्र, बेलपत्र, धूप, दीप, नैवेद्यादि षोडशोपचार पद्धतिले पूजा सम्पन्न गरी अारती र प्रदक्षिणादि गरिदिनु पर्छ । पूजा गर्दा सम्भव भएसम्म कमलको फूल प्रयोग गर्नुपर्छ । त्यसपछि गीता, भागवत, श्रीसूक्त, रुद्री अादि पाठ र इष्टदेवताको मन्त्रजाप गर्नुपर्छ । यसरी भक्तिअाराधना, मन्त्रजाप, पाठ र कथाश्रवण गर्नाले भक्तका इहलाैकिक मनोरथ पूर्ण हुनुका साथै मरणोपरान्त वैकुण्ठलोक प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ ।

वैकुण्ठ चतुर्दशीको पौराणिक महत्व (Methodological Importance of Baikunth Chaturdashi)

पद्मपुराणको एउटा प्रसङ्गमा उल्लेख भएअनुसार एक पटक देवर्षि नारदले सामान्य नरनारीले सरल भक्तिका माध्यमले सहजै मुक्ति प्राप्त गर्ने कुन उपाय होला भनी भगवान् विष्णुसित प्रश्न गरेका थिए । नारदको जिज्ञासालार्इ शान्त तुल्याउन भगवान् विष्णुले भन्नुभयो -  हे नारद ! कार्तिक शुक्लपक्षको चतुर्दशीका दिन वैकुण्ठको ढोका खुल्ला हुन्छ । त्यसैले त्यस दिन जेजति भक्तजनले व्रत सम्पादन गरी श्रद्धाभक्तिपूर्वक पूजाअाराधना गर्दछन् तिनले सहजताका साथमा वैकुण्ठलोक प्राप्त गर्दछन् ।

वैकुण्ठ चतुर्दशीको वैशिष्ट्य (Importance of Baikunth Chaturdashi)
वैकुण्ठ चतुर्दशी व्रतको वैशिष्ट्य के हो भने यस दिन स्नानादि नित्यकर्मबाट निवृत्त भर्इ एक हजार कमलका फूल अर्पण गरी भगवान् विष्णुको पूजा गरी जसले शिवको पूजा गर्दछन्, ती भवबन्धनबाट मुक्त भर्इ वैकुण्ठ धाम प्राप्त गर्दछन् । त्यसैले सम्भव भएसम्म यस दिन कमलको पुष्पले भगवान् विष्णु र शिवको पूजाअाजा गरेमा भगवानले अानन्दको अनुभूति गर्नुहुन्छ र भक्तजनले शुभफल प्राप्त गर्दछन् । वैकुण्ठ चतुर्दशीको सन्ध्याकालमा नदी, सरोवर, तलाउ, पधेंरो वा धारामा चाैधवटा लोकको प्रतीकका रूपमा १४ वटा दियो पनि बालेर पूजा गर्ने गरिन्छ ।

कार्तिक शुक्ल चतुर्दशी तिथि भगवान् विष्णु र शिवजीको ऐक्यबद्धताको प्रतीक पनि हो । पाैराणिक मान्यताअनुसार यस दिन भगवान् विष्णुले भारतको वाराणसी (काशी) को मणिकर्णिका घाटमा भगवान् शिवको अाराधना गर्नुभएको थियो । अाषाढ शुक्ल एकादशी (हरिशयनी एकादशी) का दिन क्षीरसागरमा गएर सुत्नु भएका विष्णुले कार्तिक शुक्ल एकादशी (हरिबोधिनी एकादशी) का दिन जागा भर्इ वैकुण्ठमा गर्इ पुनः सृष्टि सञ्चालनको कार्यभार जिम्मा लिनुअघि उक्त दिन भगवान् शिवको अाराधना गर्नुभएको हो । भगवान् विष्णुको अल्पनिद्राको समयमा सृष्टिसञ्चालनको अभिभारा भगवान् शिवले लिनु हुने विश्वास गरिन्छ । त्यसैले भगवान् शिवले कार्यवाहक भर्इ जिम्मा लिएको अभिभारा पुनः भगवान् विष्णुलार्इ सुम्पिएको दिन पनि हो, वैकुण्ठ चतुर्दशी ।

यस क्रममा भगवान् विष्णुले एक हजार स्वर्णपुष्प (सुनको कमलको फूल) चढार्इ शिवलार्इ प्रसन्न बनाउने सङ्कल्प गर्नुहुन्छ । शिवले विष्णुको परीक्षा लिने विचारले चढाउन ठिक्क पारेका कमलका फूलमध्ये एउटा फूल लुकार्इ दिनुहुन्छ । त्यसपछि एउटा पुष्पको सट्टामा अाफ्नै एउटा अाँखा झिकेर शिवलार्इ अर्पण गर्न खोज्नुहुन्छ र शिव प्रसन्न भएर भगवानसामु उपस्थित भर्इ भगवानको शयनकालमा जिम्मा लिएको सृष्टिसञ्चालनको अभिभारा र सुदर्शन चक्र विष्णुलार्इ हस्तान्तरण गर्नुहुन्छ । जिम्मेबारी प्राप्त गरेपछि भगवान् विष्णु पुनः वैकुण्ठलोकतर्फ प्रस्थान गर्नुहुन्छ । त्यसैले यस दिन वैकुण्ठको ढोका खुल्ला रहन्छ भन्ने मान्यता विकसित भएको हो । यो दिन विष्णु र शिवको एकीभवनको दिन हो । भक्तजन दुबै देवताको एकीकृत स्वरूप 'हरिहर' को पूजासमेत यसै दिन गर्ने गर्दछन् । शिवलार्इ कमल पुष्पको अभावमा अाँखा नै अर्पण गर्ने खोजेकाले विष्णुको नाम 'कमलनयन' र 'पुण्डरीकाक्ष' रहन गएको हो ।

मगरहरूको सांस्कृतिक नाच 'हुर्रा'

त्याग र बलिदानको लागि आफ्नो संसार नै पनि दिन सक्ने दयालु जाति भनेर चिनिने मगर जाति हुन् चाहे त्यो पश्चिम डडेंल्धुराको छेउँसम्मको होस् या पूर्व सिक्किम, भुटान, अछाम र बर्मासम्मको होस् आखिर मगर जाति भनेको एक हो । तरपनि भौगोलिक संरचनामा छुट्टाछुट्टै स्थानमा बसोबास भएको हुँदा मगर जातिहरूले मान्दै आएका सांस्कृतिक नाचहरू पनि क्षेत्र अनुसार अनेक थरीका छन् । यी मध्ये पूर्वतिर नाचिने हुर्रा देउसी पनि एक अति लोकप्रिय नाच हो ।

हुन त हुर्रा नाचलाई प्रायँजसो देउसी नै भन्ने चलन छ । किनकी मगर राजा बलिराज दैवी ज्ञानीभन्दा पनि आफै देवता थिए जसलाई हामी आफ्नो भाषामा देउ बराही भन्छौं र हामी मगरहरूको नाचहरू पनि धार्मिक भएको हुँदा देउस्याहा अर्थात् देवी नाच भनेर हुर्रालाई भनिने चलन छ । किनकी मगर भाषाबाट देउ भनेको देव र स्याहा भनेको नाच हुन्छ । यहीँ नै देउस्याहा भन्दाभन्दै पछि आएर देउसी हुन गएको भनेर बुढापाकाहरूको भनाईं छ ।

बि.सं. २०४६ सालको प्रजातन्त्रको पुर्नआगमनपछि पूर्वका धनकुटा, मोरङ, पाँचथर, सुनसरी, झापातिर मात्र सिमित रहेको यस नाचलाई देशभरका मगर जातिहरूले नाचिनु-मनाउनुपर्छ भनि धेरै अग्रजहरूले आवाज उठाए र यहीँ उद्देश्यलाई आत्मसात गर्दै यसको राष्ट्रियकरण गर्नतिर लागिपरे । फलस्वरूप अग्रजहरूको यहीँ उद्देश्यले राम्रो अवसरको मोड लियो र जहाँ मगर त्यहाँ हुर्रा भन्ने नाराका साथ नेपाल हुर्रा नृत्य प्रतिष्ठान दर्ता भयो । स्मरणिय रहोस् 'हुर्रा' यहीँ प्रतिष्ठापनले जन्माएको नाम हो । तर यो हुर्रा शब्द छोटकरीमा छ किनभने मगर भाषामा हुर्र भनेको मज्जा अनि राहा भनेको आयो हुन्छ । देउस्याहामा हामीहरू रोमाञ्च अथवा आनन्दको अत्ति शिखरमा पुग्ने बेलामा यो शब्दले रनघन पार्दै मच्चिन्छौँ हुर्र हा… गर्दै । र यो मगरहरूको आफ्नै ठेँट शब्द हो । त्यसैले अग्रजहरूले धेरै छलफल गरेर यो नाम दर्ता गराएका हुन् ।

उत्पत्ति

यो हुर्रा नाच कुनै किम्बदन्ती नाच होईन । तरपनि पश्चिममा तत्कालिन शाषकहरूबाट राज्य खोसिएपछि भाग्दै भाग्दै पूर्वतिर छिरेका मगरहरूले यो नाच आफैले जन्माएको नाच हो भनेर प्रमाणित गरिसकेको छ । यसको उदगम स्थल धनकुटा मुढेबास हो भनेर प्रमाणित भईसकेको छ । यसलाई बिभिन्न तथ्यहरूबाट स्पष्टी दिन सकिन्छ ।

हुर्रा नाच मगर जातिहरूका लागि अत्यन्तै महत्वपूर्ण र बिशिष्ट भएको मानिन्छ । बिशेषत: तिहारको अवसर पारेर मनाईने यो नाचको बिशेषता भने भूमी शोक तथा भूमी सर्वदा नै हो । धनकुटाको मुढेबास गा.बि.स. वरपरतिरका गा.बि.स. प्रायँ लेकपर्ने हुँदा यहाँका अन्नबाली पाक्न झण्डै बर्षदिन नै लाग्छ । लामो समयको प्रतिक्षा पश्चात् अन्नपात भित्र्याईसक्दा झण्डै कार्तिक लागिसकेको हुन्छ र यसैको उपलक्ष्यमा खुशियालीका रूपमा यो नाच नाचिन्छ ।

समय र प्रकार

खास गरेर हुर्रा वल्लो गाउँबाट पल्लो गाउँ गएर धुमचुमका साथ नाचिने गरिएता पनि यस बाहेक बिभिन्न सामाजिक पूजा (भूमिपूजा), विवाह, आदि जस्ता बिशेष कार्यक्रमहरूको अवसरमा पनि नाचिन्छ । यो नाचको महत्त्व अन्य जातिको भन्दा छुट्टै भएकोले यसको प्रकार पनि बेग्लै र बृहत छ । धनकुटाको मुढेबास र बुधबारे गा.बि.स. को बिचमा सौरे भन्ने बजार छ । गाईतिहारे दिनमा सौरे बजार मादलको धुनले गुञ्जायमान हुन्छ । यसको एउटा वास्तविकता छ । त्यो बजारमा जनै पूर्णिमा अथवा भदौरे पूर्णिमा देखि मादल बजाउनेहरूको धुईरो लाग्न थाल्छ । मोरङ, पाँचथर, सुनसरी, धनकुटाका टाढाटाढादेखि मादल बनाउन ल्याईन्छ । भोटेहरूले गाईतिहारे औंसीको दिनमा सबै मादल बनाएर मगरहरूलाई जिम्मा लगाउँछन् । मादल पाएपछि मगरहरू सौरे बजारको बिचमा रहेको बलिराज (कथित ठुलो ढुङ्गा) लाई झ्याली, मादल र मुरलीको गुञ्जामानका साथ फेरो लाएर आज्ञा माग्दै आफूलाई निम्तो दिएको गाउँतिर नाच्न जान्छन् । यसरी अन्य गाउँ जाने बेलामा गीत गाउनेको स्वर नसुकोस् अनि मादलको तानाबाना नचुँडियोस् भनेर सरस्वती देवीको लागि एउटा भाले चल्ला उठाईन्छ र पछि नाचगानको कार्यक्रम सकेर फर्केपछि पूजा गरिन्छ । अर्को गाउँमा गएर नाचगान गरेर सकिएपछि बिदावारीको क्रममा त्यहाँको गाउँलेले नाच्न-गाउन आउनेहरूको बाटो कुनै भूतप्रेत वा केहीले नछेकोस्, खोलानाला राम्ररी पार भएर जानु भनी जोर बन्दुक पड्काएर बिदाई गर्ने चलन छ ।

हुर्रा नाचको लागि ठूलो आँगनमात्र उपयुक्त हुन्छ किनकी यो नाच पचास जनाभन्दा माथि दुई तीन सयजना सम्म नाचिने नाच हो । बिचमा चार-पाँचवटा सम्म ठूलो मादल रन्केको हुन्छ, त्यहीँ तालमा नाच्नेहरूले ताल मिलाउँदै नाच्नुपर्ने हुन्छ । हुर्राको तीनवटा कदम हुन्छ – छोटी कदमे, दुई कदमे र तीन कदमे । बिचमा मादलेहरू भट्याउनेहरू दुई कदमे नाच्छन् भने त्यहीँ तालमा बुढाबुढीको लस्कर तीन कदमे जान्छ र युवायुवती तथा बालबच्चाहरू हात समाएर गोलो छोटी कदमे नाच्ने गरिन्छ । त्यहाँ नाच्ने जतिपनि हुन्छन् तिनीहरू मादलको एउटै तालमा खुट्टाको चलाई मिलाउनुपर्ने हुन्छ । यस नाचमा हात चाल्नु पर्दैन । हात एक-अर्कासँग समातिन्छ । बुढाबुढी होस् या त बालबच्चा वा युवायुवती नै, तर नाचको गीत भने देशै रमाईलो नै रहन्छ । देशै रमाईलो एउटा थेंगो हो, गीत आफै रचेर दोहोरी वा गाउँले मायाप्रितीको कुरा गर्ने हो र अन्त्यमा देशै रमाईलो टुक्का जोड्ने हो । जस्तै…

केटा :- बार्है न हाते लै लै, पटुकी मेरो छेउँ छेउँमा किनारी… देशै रमाईलो

तपाईं र न हामी लै लै, भेट भयो आज, गरौं कि र चिनारी… देशै रमाईलो

केटी :- सानो अण्डा लै लै कुखुराको, ठुलो हाँसको… देशै रमाईलो

हजुरै न ज्यान त लै लै कहाँको कुन्नी। हामी मुढेबासको… देशै रमाईलो

यसरी देशै रमाईलो रमाईलो थेंगोमा मायाप्रीतिका कुरा गर्दै औंसी देखि एकादशी सम्म क्रमश: रातदिन बजेको मादल निरन्तर ताल नमारी अन्तिम क्षणसम्म यो नाच नाचिन्छ । अझ भनौं झ्याली मादल उठाईसकेपछि नसकिउन्जेल बिसाउनु हुँदैन, अन्यथा अशुभ हुन्छ भन्ने कथन छ ।

साभार : http://magar977.wordpress.com/2010/02/26/magar-hurra-nach/